ایجاد فضای جدید رسانه‌ای/ گفت‌وگویی درباره روزنامه‌نگاری شهروندی

رداخت به ابعاد مختلف این روزنامه نگاری، تاثیرات و چالش های پیش روی آن در گفتگویی با پدرام الوندی، روزنامه نگار و کارشناس رسانه به بحث گذاشته است که مشروح آن در ذیل می آید.

(گفت و گو با دبیرخانه رسانه و آموزش شهروندی)

س- تعریفی که از روزنامه نگاری شهروندی در محافل علمی می شود چیست و این تعریف چه تفاوتی هایی را برای این نوع از روزنامه نگاری در مقایسه با انواع سیاسی، فرهنگی و ... روزنامه نگاری قائل است؟

ج- روزنامه نگاری شهروندی در حقیقت مشارکت شهروندان عادی در تولید محتوای رسانه ای است این مشارکت می تواند در چارچوب رسانه های بزرگ باشد یا نظر گذاشتن در شبکه های خبری یا گفتگوی زنده تلفنی یا از طریق رسانه های متعلق به شهروندان ارائه گردد.

اما جامع ترین تعریفی که می توان برای آن ارائه کرد عبارت است از: مشارکت شهروندان در تولید محتوای رسانه ای؛ که این بهترین تعریفی است که ابعاد مختلف این نوع از روزنامه نگاری را در برمی گیرد.

در بیان تفاوت آن با دیگر اقسام روزنامه نگاری نمی توان این نوع خاص را با ژانرهای دیگر روزنامه نگاری همچون سیاسی، فرهنگی و اجتماعی مقایسه کرد؛ روزنامه نگاری شهروندی همچون روزنامه نگاری حرفه ای دارای اقسام متنوعی است بدین معنا که همچون عرصه فرهنگ در نوع حرفه ای در شیوه شهروندی نیز آنچه در حوزه فرهنگ مغفول مانده و یا رسانه ها به دلیل سیاست های خاص به آن نپرداخته اند از مجرای روزنامه نگاری شهروندی مورد توجه قرار می گیرد و یا اگر تعلقات و سنن برخی از گروه های فرهنگی خاص در رسانه های اصلی پرداخته نشود روزنامه نگاری شهروندی به میدان آمده و با راه اندازی رادیوی اینترنتی، وبلاگ و یا سایت خبری درباره این گونه و باور فرهنگی سخن می گوید. در سایر عرصه های سیاسی، اجتماعی و ... نیز این مهم صادق است.

تاریخ فشرده وب ایرانی

ایران از سال ۱۳۶۸ به شبکه بیت‌نت وصل شد. بیت‌نت یک شبکه دانشگاهی بود و با ظهور اینترنت به سرعت از دور خارج شد. در ایران نیز مرکز تحقیقات فیزیک نظری و ریاضیات، پیش‌گام استفاده از فناوری ارتباطی بیت‌نت و پس از آن اینترنت بود. سیاوش شهشهانی از کارشناسان این پژوهشگاه درباره نخستین آشنایی ایرانیان با شبکه‌ بین‌نت می‌گوید:

سال ۶۸ بود که مرکز تحقيقات فيزيک نظری و ریاضیات افتتاح شد. در آن سال‌ها بود که استادهای دانشگاه که به خارج سفر می‌کردند و برمی‌گشتند، تعريف می‌کردند که در خارج پديده‌ای به‌نام ايميل راه افتاده که به ‌وسيله آن مردم با هم در ارتباط هستند و با هم مقاله مشترک می‌نويسند و بحث‌های تحقيقاتی انجام می‌شود. خلاصه در جو ايران صحبتش بود و بعضی از ما که فرصت مطالعاتی می‌رفتيم آ‌ن‌را می‌ديديم. من خودم  سال ۶۷ که براي فرصت مطالعاتی به ايتاليا رفته بودم از ايميل استفاده می‌کردم. وقتی مرکز راه افتاد يکی از اولين چيزهايی که ما به آن فکر کرديم اين بود که حالا که قرار است اينجا مرکز تحقيقات باشد و به دانشگاهيان و استادان دانشگاه خدمات بدهد اين تسهيلات را هم براي آنها فراهم کنيم که از ايميل هم استفاده کنند.

یک انقلاب و سه رسانه/ گزارشی از رسانه‌های انقلاب مشروطه

گفتار زیر مروری به نقش رسانه‌ها در شکل‌گیری و آغاز انقلاب مشروطه ایران است. در دوران مشروطه، روزنامه‌نگاری از زمانی دورتر و در اواسط دوره ناصری در شهرهای ایران رواج نسبی داشت. البته مطبوعات مستقل خارج‌نشین بودند و همراه با شبنامه‌های داخلی مورد استفاده قرار می‌گرفتند. در حقیقت شبنامه‌های داخلی معمولا باز‌چاپ نشریات آزادی‌خواه خارج‌نشین بودند.

دیگر رسانه مشروطه نیز «منبر» بود. رسانه‌ای برای توده‌های عام مردم ایران پرسابقه و پر‌جاذبه بود. در نهایت نیز تلگراف، به عنوان سومین رسانه، در همبستگی میان شهرها و تبادل اخبار موثر بود و همچنین در زمانی که اعلام موضع شهرهای مختلف در قبال وقایع مشروطه حائز اهمیت بود، نقش مهمی ایفا نمود. این گفتار در عین اینکه سعی داشته است چیزی را از نظر دور ندارد، تنها ناظر به آغاز انقلاب مشروطه است و تطور این رسانه‌ها در جریان انقلاب و بهره‌مندی گروه‌های مختلف در وقایع مشروطه ایران از این رسانه‌ها، در آن دیده نشده و نیازمند بررسی جداگانه‌ای است.